Şiir Feneri / İbrahim Baştuğ

İbrahim
Baştuğ

Kıs[s]aca
“Duygusal bir memeli olarak 'insan'ın 'muhakeme' ve 'mantık' melekeleriyle zenginleşen zihninin büyük yanılsaması, korkunç açmazıdır şiir. Çünkü şiir 'saf anlam'dır. Sanılır ki bu saf anlam, yani 'ben'in oluşsal anlamı karşı bireye anlatılabilir. Yanılsama budur işte; böyle bir şey olası değil. İçgüdülerinin sınırında yaşayan öteki memelilerin böyle bir açmazı yoktur. Doğar, ihtiyaçları çerçevesinde yaşar, ürer ve ölürler. Şiir, insan(sı) bireyinin ta en başından beri kendi saydam duvarlarına çarpa çarpa yorgun düşmesidir. Hiçbir söz tenin tene anlattığını anlatamadı, dudakların tükürük kimyasıyla kurduğu iletişim denli yetkinleşemedi. Şiir büyük bilinçaltımızda bu yanılsama yüzünden harcıâlem bir sanat sanılır. Yani öpüşmek kadar kolay. (Hoş, gerçek bir öpüş ne kadar kolaysa!) Oysa düzyazı Antik Yunan'dan beri en akılcı iletişim yoludur. Yazının kuralları vardır, çünkü sınırları vardır. Oysa şiir için hiçbir kural bilmiyorum: O tükürükteki kimyanın tahtına aday oldu her zaman. Bundandır insan zihninin mitolojik devirlerindeki dilde ısrar etmesi şiirin. Antik Yunan'da filozofun ayırt ettiği şey, dilin anlamın kendisi değil simgeler dizgesi olduğuydu. Oysa şiirsel imge anlamın bizatihi kendisi değil mi? Bu yüzden mantıksal dizgeye girmiyor. Yine bu yüzden şiirsel söz hastalıklı bir ruhun iniltisi mi yoksa âşık/ozan/şaman nidası mı anlaşılamıyor çoğu zaman!”

11 Mayıs 1964'te Sivas'a bağlı Hafik'in Çınarlı köyünde doğdu.

Ortaöğrenimini 1973'te geldiği İstanbul'da, yükseköğrenimini AÜ/ DTCF Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü'nde yaptı. Öğrencilik yıllarında Ankara Halk Tiyatrosu'nda başladığı oyunculuk serüveni Erkan Yücel'in trafik kazasında ölmesiyle Asaf Çiğiltepe Sahnesi'nde bir yıl kadar devam etti. Devlet Tiyatrosu'nda Kenan Işık'ın yönettiği "Afife Jale" oyununda yardımcı oyunculuk yaptı (1987). DTCF'den mezun olduğu 1991'den 1998 Mart'ına kadar Ankara'da bir kamu kurumunda edebiyat bilim uzmanı olarak çalıştıktan sonra istifa ederek İstanbul'a döndü. Ortaokul yıllarında şiir yazmaya başladı. İlk şiiri Milliyet Sanat Dergisi'nde yayımlandı ve daha sonra Milliyet Yayınları'nın Genç Şairler Antolojisi'nde (1985) yer aldı. Bundan sonra şiirleri Edebiyat Dostları'nda yayımlandı (1988). Ocak 1991'de Ankara'da tek sayı çıkan Layka adlı dergiyi kurdu. Edebiyat ve Eleştiri (1993) ile Varoş (1994) dergilerinin kurucuları arasında bulundu, bu dergilere sürekli yazdı. Her iki derginin künyesinde ve şiirleri dışındaki ürünlerinde Sonay Yılmaz takma adını kullandı. İlk şiir kitabını 1989'da yayımladı. Kemal Sılay'ın An Antology of Turkish Literature (1996, Indiana University Turkish Studies and Turkish Ministry of Culture Joint Series-XV, Bloomington, Indiana) adlı eserinin biyografi bölümünün yazılmasında görev aldı. Kemal Sılay tarafından İngilizceye çevrilen, ilk kitabından üç şiir ve ikinci kitabından üç bölüm bu antolojide yayımlandı. Köz adlı kitabıyla 2001 Cemal Süreya Şiir Ödülü'nü aldı.

Şiir kitapları

Çalınmış Kuyuları Babil'in (1989); İpteki Kareler (1995); Köz (2000); Kül (2001); Kavis (2003)

Veda

Zaman zalim öğretmenim

Kendime vedadan korktuğum için mi bunca
zaman aldı senle vedam? Kendimle didişmemeyi
öğrenmem! Zamana asılı duran son fotoğrafı
görmemden sonra-soğuk ve kıpırdamayan

Yok senle sandığım bütün didişmem yok
beni perçinlemedi yaşama. Amansız
çığlıklarımdan ne kaldı geriye? Gırtlağımı yırtan leke

Kabulüm. Yırtıldım işte. Toplayıp paçavralarımı
geri mi çekileyim? Çükümün dünyası kabuk
bağlasın. Ağlasın belki ardımdan bakire dullar
Naftalinli çeyiz sandıkları. Aldıklarını koyar mı
mezarıma ölüseviciler

Kabul et ey yaşam. Yırtılan yalnız ben
değilim. Tırnaklarımın arasındaki değil mi
senin paçavran? Varan yok anladım. Safran
bendense kabulüm dibe vuran. Bedense
bu paçavra ya da yırtıkları onarılıp kuşanılan
bir paçavraysa beden. Benden de bir iz
kalacak. Utanılacak ya da gönenilecek ne fark eder

Kendine vedandan korktuğum için mi bunca
zaman aldı kendimle vedam

Babam çoktan zamana asılı soluk bir fotoğraf. Annem
kızsın isterse. Bütün edam, kibrim, kirim, kinim
kirlenme korkusunu takmamam

Git
Ataol Behramoğlu için

Git. En fazla hırçın kayalarda parçalanır teknen
kalbimdeki fener söner. Ah şairdir bütün fenerciler
Kaza süsü verilmiş bir intiharla içine çeker
fitilin ucundaki alevi, tedavülden kalkmış
bütün eski fenerler

Git. Biliyorum her aşk uzadıkça boğucudur
Alışkanlığın tene ağ attığı
bir açık deniz sayıklaması olunca sevişme
esriticidir sislerin ardından seslenen Sirenler

Peşinen kayalara oturacak biliyorsun teknen gitsen
gitmesen ölü bir balık olarak kıyıya vuracaksın

Dönüşsüz

En yalnız yanım bu. Tutku, gözlerinde kovaladığım gölge
her an daha acımasız batırıyor hançerini derinlere

Damla bir yağmurda boğulacak ellerim
kent bildik solumasında yine. Kalbim sesine pervane

Gözlerin iki dipsiz kuyu, en yalnız yanım bu
ipsiz kovalarla iniyorum gözlerine

Ömür

Ömür andır dönülmez akışında zamanın. Ve çoğu
kez bir anın uzun gölgesinde kalandır. Dinle; kaç bağ
türküsü var tortusunda şarabın! Akıl unutsa da ten
saklar bir yerlerinde, eski dokunuşlardan kalma boşluğu

Duvar (Tarihsel Yay) VI

Şehrin. Çinkoda kan lekesi.

Geç kalmış bir hıdrellezi kutluyor öğrenciler. Sen alkışlıyorsun. Banyodan
fırlamışsın saçların ıslak. Pencere açık ardına kadar. Kuzguni siyah saçların
ıslak. Beyazıt'ta üşüyorsun bir başka gün.

Bir başka pencerenin ardındasın, camlarında bir devrin son ışıkları
yanan. Saçların ıslak. Zebercet sarısı saçların ıslak-terden. Hummalı
bir masayı yurt tutmuş tenin. Ellerin, ayakların lal. Havası kirli
kentinin 1980 güzü başlarında. Camları kirli maviye sürgün.

Camları-
Dışarıyı göremiyorsun. Tayfun dinmiş olmalı dışında
pencerenin. Saçların ıslak farkında değilsin. Rengini
unuttuğun saçların ıslak. Açamıyorsun pencereyi...
yorgunsun... kalkamıyorsun... kahırlısın. Kan pıhtı lahitlerden
süzülüp frengili mazgallara aktı zaman. Ayak uçlarına basarak
damlıyordu kan. Sızmıyor. Akmıyor. Sekizgen bir boşluğun
içinde, ayak uçlarına basarak damlıyordu kan.

Önce vurdular serçesini yüreğinin, sonra astılar
koynuna, sekiz sütuna manşet-sekizinci katına
arş'ın. Sonra astılar koynuna, sekiz sütuna manşet lal günlerin.

Şehrin. Çinkoda kan lekesi.

Ne kadar kaçınılmaz da olsa, karşı olduğunu yazacak
intihara ertesi günün gazeteleri. Nasılsa çoğu kimse
bilmiyor henüz yaşanan her saniyeyi sorguladığını
ölümün. Susuyorsa bir halk, daha da kötüsü...

Bütün deliller aleyhine. Yaşamın gizini toprağa saklamış
öfkeni gömüyorum solgun ellerine. Avuçlarıma gömüyorum
ellerini. Tepemizde yüzünü beyaz kâğıtlar gibi solduran
ışıldaklar. Soğuk nefesi casus uydular gibi ihanetin, ensemizde.

İtiraf ediyorum, muhtacım, uçarı bir nisan yağmuruyla yeni
yıkanmış bir çift göze-kinsiz. Son arzum budur, bildirilsin
ölümsüzlere. Sonra atın yüreğimi önüne, Olymposlu akbabaların.

Dişi ette kalan kısmı çağırır, bitkiyi toprakta. Koşar elbet
peşinden mimarlarının; toplu mezarlar, tecrit kampları, bok kuyuları.

Yüzleşir herkes, koynunda taşıdığı resimle. Gün gelir aynı suda yıkanır ölülerle diriler.